11 lipca: pamięć o ofiarach zbrodni wołyńskiej i ekshumacjach na Ukrainie
11 lipca jako dzień pamięci o ofiarach krwawej niedzieli
11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, która została wskazana jako apogeum zbrodni wołyńskiej. To wydarzenie dotyczyło ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach oraz obywatelach polskich i przedstawicielach innych narodowości mieszkających na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. W tekście podkreślono, że wobec ofiar obowiązkiem państwa i społeczeństwa jest prawda, pamięć oraz nazwanie winnych tej zbrodni. Zaznaczono też, że ofiary nie mogą pozostać bezimienne ani bez godnego pochówku.
Wskazano, że pamięć o zamordowanych jest wspólnym obowiązkiem wobec ich bliskich, narodu i państwa polskiego. Taki sposób mówienia o przeszłości ma znaczenie nie tylko symboliczne, ale też praktyczne dla rodzin, które przez dziesięciolecia nie znały miejsca spoczynku swoich bliskich. W tle pozostaje potrzeba ustalenia nazwisk, miejsc kaźni i losu konkretnych osób. To właśnie te elementy mają budować uporządkowaną, a nie anonimową pamięć o ofiarach.
Ekshumacje i poszukiwania ofiar po ponad 80 latach
W przekazie zwrócono uwagę na działania podjęte w sprawie wznowienia poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej na Ukrainie. Dotyczy to także innych polskich ofiar wojen XX wieku, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane w grobach. Według podanych informacji rodziny czekały na te działania ponad 80 lat. To oznacza możliwość odzyskania informacji o losie zaginionych i zamknięcia długiego okresu niepewności.
Podkreślono, że celem jest ocalenie pamięci o każdej ofierze z imienia i nazwiska. Zapowiedziano także utworzenie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem oraz nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. To rozwiązanie ma znaczenie dla rodzin, które szukają potwierdzenia miejsca pochówku, ale też dla instytucji państwowych prowadzących upamiętnienie ofiar w sposób trwały i uporządkowany. Zaznaczono, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z nich.
- 11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli.
- Sprawa dotyczy ofiar zbrodni wołyńskiej oraz innych ofiar wojen XX wieku na Ukrainie.
- Rodziny czekały na wznowienie poszukiwań i ekshumacji ponad 80 lat.
- W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami zidentyfikowanych ofiar.
Pamięć, prawda i odrzucenie nacjonalizmu jako fundament przyszłości
W dalszej części przekazu znalazło się zdanie, że pamięć nie może być sługą nienawiści. Zwrócono uwagę, że odpowiedzią na nacjonalizm nie może być kolejny nacjonalizm. W tym ujęciu pamięć i prawda mają służyć budowie lepszej przyszłości, opartej na braku nienawiści i pogardy. Akcent położono na konieczność nazywania wydarzeń po imieniu oraz wskazywania, że bez prawdy nie da się budować trwałego porozumienia.
Przywołano także doświadczenie Europy po II wojnie światowej. Wskazano, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku mogła powstać dzięki prawdzie oraz jednoznacznemu nazywaniu rzeczy po imieniu. Zaznaczono, że każdy, kto chce do tej wspólnoty należeć, musi być gotowy na przyjęcie takiej prawdy. W praktyce oznacza to, że pamięć historyczna ma wpływ nie tylko na relacje między państwami, ale również na bezpieczeństwo i przyszłość kolejnych pokoleń.
„Pamięć nie może być sługą nienawiści.”
Donald Tusk, premier
„Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu.”
Donald Tusk, premier
„Potrzebujemy dziś solidarności wobec wspólnych zagrożeń, a solidarność zbudowana jest na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei.”
Donald Tusk, premier
Wspólna odpowiedzialność Polski, Ukrainy i Europy
W końcowej części przekazu podkreślono, że odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo dzieci oraz wnuków spoczywa na obecnym pokoleniu. Wymieniono przy tym Polskę, Ukrainę i Europę jako strony współodpowiedzialne za budowanie trwałego ładu opartego na prawdzie. To wskazuje, że sprawa pamięci o ofiarach nie jest wyłącznie kwestią historyczną, lecz także elementem relacji międzypaństwowych i społecznych. Dla obywateli oznacza to znaczenie działań, które mają doprowadzić do identyfikacji ofiar i ich godnego upamiętnienia.
W tym samym kontekście wskazano, że potrzebna jest solidarność wobec wspólnych zagrożeń. Ma ona wynikać z trzech elementów: prawdy, pamięci i nadziei. W praktyce przekaz ten porządkuje sposób mówienia o tragicznej przeszłości i łączy ją z obowiązkami wobec przyszłości. Zawarte w nim decyzje i zapowiedzi dotyczą zarówno rodzin ofiar, jak i szerszej wspólnoty państwowej, która ma odpowiadać za zachowanie pamięci o zamordowanych.